26 февраля 2026

Олюн йамаквлӓ (Олины сказки)

ВОЛЬЫКЫН ТЭЛЫМ ЫЛЫМЫЖЭ (ЗИМОВЬЕ ЗВЕРЕЙ)

Oлмашен тютяндын папан тэгень вольык: ӱшкӱж, тäгä, сасна, кампы дä äптäн.
Тэве тютя оля папалан:
— Ма, кова, äптäндын жэ немам лыштäш, руалына тӱдӱм
прäздньыклäн?
Колын тэдым äптäн да йӧдом атышкэ коргожын.
Вадэш  тютя оля папалан:
— Шым уцуры äптäным, ынтэ саснам кылэш шӧшкӧлäш!
Колын тэдым сасна дä äптäн паштэк, йодом,  коргожон.
Тютя кыцäлын, кыцäлын саснам — шыш уцурэ.
— Ынтэ кылэш тäгäм шошколäш!
Тäгä колын тэдым, кампылан оля:
— Айда коргожына атышкы, a укей дык, анцы, коголяшнам äт шошкӧлӧт!
Лектын тютя витaнцылкы:  тäгä äт уко,  кампы äт уко…
-Ынтэ, кылэш, ӱшкӱжэм шӧшкӧлäш.
Колын тэдым ӱшкӱж, дä атышкэ коргожон.
Кеҥыжым атышты тотово сяе!…
Дä эртэн кеҥыж, и толын тэлы.
Тэве ӱшкӱж толэш тäгä дӧрко:
— Коцек, шольы-ялташвла ылäш тыҥäлынä? Юкшто тэлы шуэш, кылэш пӧртым шынтäш! (люлтäш)
Тäгä тӱдӱлан келэса:
— Мыньын ожга шокшо, тэге äт тэлым эртäрем!
Кея ӱшкӱж сасна дӧркы:
-Айда, сасна, пёртым шынтäш!
— А мынь нимагань юкшто гыц ам люд — влäндым орем и пёртдэ пасна тэлыгац ылэм.
Ашкылэш ӱшкӱж кампы дӧрко:
-Кампы, айда, пёртым шынтäш!
— Укей, ам кейы, кампы оля. Ик шӧлдӧрӧм шäрем, весыдын леведäлтäм — нимагань юкшто ак нäл мыньым…
Ужеш ӱшкӱж: паша уд’и.
И шынтэн шкeлäнжэ пёртым шкетын. Камакам олтэн, дä ырыктäлт кия.
А тэлы толын юкшто. Сеҥäш тыҥäлын вольыкым.
Тäгä коргошталэш, коргошталэш, ырыктäлтäш ак керт. Толэш ӱшкӱж дӧркы:
— Бэ-э, бэ-э! Порто, мыньым пёртыш!
— Укей, тäгä. Мынь тыньым ӱжым пёртым шынтäш, дык тынь ольышыц, ожгаем шокшо и тэге тэлым эртäрем.
— Ат порто дык, амасаедым подортэн шуем, тылäт юкшто лиеш. Ӱшкӱж шаныш, шаныш, да портош тäгäм.
Изиш варарак сасна коргож тольэ.
— Хрю, хрю! Порто мыньым, ӱшкӱж, ырыктäлтäш!
— Сасна, ам порто, мынь тыньым! Шäрнэт? Ӱжым пёртым шынтäш, а тынь ольышыц: влäндым орем, нимагань юкшто ак нäл!
— Ат порто, дык, цлä оголвлам орен кышкем, пёртэдым ёрыктэм!
Ӱшкӱж шана: Керок, вет, толкыжы сита, ёрыкта пёртым.
— Яра, поро.
Вара портэн кампыдын äптäным.
Тэве ылäт нӱнӱмӱт бызытын иктэш.
Пäлэн нäлыныт тэ гишä пирыдын мäскä. Тäрвäнэныт дä толыныт вольык пёрт дӧркы.
Пиры оля мäскäлäн:
— Анцеш кейы тынь, кугу дä виян ылат.
— Укей, мынь йӧго ылам, тынь про́вор да пысы ылат, кейы анцылны.
Пиры торопа пёртышкы.
Порош вел, тэшты ӱшкӱж шурдэнжы пижыктен тӱдӱм кыдэжыш. Тäгä коргож толын — тӱп-тӱп, тыҥäлын тӱпкäш ӧрдыж воктен. А сасна ковернӧмäлны кыцкырä:
— Хрю-хрю-хрю! Кюзюм шӧмeм, таварым шӧмeм, ылыкш пирым кацнэм!
Кампы ордывлäжэм цивыштылэш, а äптäн коргожталэш кäштä вюлны дä кыцкырä:
А тэге — тӱге, дä кудак, дä пуда тӱдӱм тэшкы! Кӱзю äт тэшты,
äмыт кыл äт тэшты. Тэшты тӱдӱм и шӧшкӧлäм, тэшты и сäкем!
Мäскä колын тэгень кыцкырымяшэм — да айда коргожаш туверын.
А пиры тотово талашен утлаш, коцек ли утлэн, поктэн шун мäскäм, дä келескäлä:
— Коцек тӧрштэн кугу маре, шим  ожгадын, дä мыньым коршок пандыдын кыдэжыш пижыктэн! А изирäк марэ, лудэ ожгадын, мыньым тавар тошдын ӧрдыжыш тӱпкыш. А эше изирäк, ош шавыр цимян, тотово цивыштыш. Эше ик изи маре, якшар тогордын, кäштä вюлны коргожталэш дä кыцкырä: -Тэшты, тудум  и шӧшкӧлäм, тэшкы и сäкем! А ковернӧмäлгыц эше няткӱ сигрä: -Кӱзюм шӧмам, таварым шӧмам, ылыкшым, тӱдӱм, кацкын шунэм!
Пирыдын мäскä, тӱнäм годшек, пӧрт дӧркы лишыл авет кашт.
А ӱшкӱж, тäгä, кампы, сасна дä äптäн ылäт тэ пёртыштэ!
Ылäт дä авет ойгыро!

 

Сказка Алексея Николаевича Толстого «Зимовье зверей» в переводе и озвучке на северо-западное наречие марийского языка Ольги Валентиновны Петровой.